Developed by JoomVision.com

محورهای سومین کنفرانس بین المللی فقه و قانون

پیرو برگزاری موفقیت آمیز دو کنفرانس فقه و قانون در سال های گذشته از سوی مرکز تحقیقات اسلامی مجلس شورای اسلامی؛سومین...

محورهای سومین کنفرانس بین المللی فقه و قانون

بسیاری از کارکردهای اساسی دین از رهگذر قانون به جامعه منتقل می شود

رئیس مرکز تحیقات اسلامی مجلس با اشاره به اینکه بخش مهمی از رابطه دین و جامعه بر اساس قانون و چگونگی اجرای آن رقم...

بسیاری از  کارکردهای اساسی دین از رهگذر قانون به جامعه منتقل می شود

بررسی تعزیر شرعی برای جرم تاخیر در تادیه اقساط موسسات بانکی و مالی

طرح "تعزیر شرعی برای جرم تاخیر در تادیه اقساط موسسات بانکی و مالی" در نشست کمیته فقه اقتصادی شورای فقهی مرکز تحیقات...

بررسی تعزیر شرعی برای جرم تاخیر در تادیه اقساط موسسات بانکی و مالی

پیشنهاد ساختار قانون جامع معاضدت حقوقی

گزارش علمی تحت عنوان مبانی و راهکارهای توسعه معاضدت حقوقی در جمهوری اسلامی ایران با پیشنهاد ساختار "قانون جامع...

پیشنهاد ساختار قانون جامع معاضدت حقوقی

تهیه گزارش تحلیلی ایرادات شورای نگهبان به مصوبات مجلس نهم توسط مرکز تحقیقات مجلس

گزارش تحلیلی ایرادات شورای نگهبان بر مصوبات مجلس نهمبه همراه راهکارهای رفع آنها در آینده، توسط مرکز تحقیقات...

تهیه گزارش تحلیلی ایرادات شورای نگهبان به مصوبات مجلس نهم توسط مرکز تحقیقات مجلس

تدوین گزارش راهکارهای تقنینی کاهش نرخ طلاق توسط مرکز تحقیقات اسلامی مجلس

مرکز تحقیقات اسلامی مجلس شورای اسلامی با استفاده از تجربه اساتید حوزه و دانشگاه وکارشناسان مسائل اجتماعی اقدام...

تدوین گزارش راهکارهای تقنینی کاهش نرخ طلاق توسط مرکز تحقیقات اسلامی مجلس

 conference2017 - small


Untitled-1

faslname


www.larijani


khabarname-icon


اخلاق-و-قانون

پرونده-های-علمی-ویژه

دستور جلسات





چهارمین پیش نشست کنفرانس بین المللی فقه، قانون و واقعیت های اجتماعی
سه شنبه, 10 بهمن 1396 ساعت 11:57

photo 2017-12-25 15-13-07

پیش نشست کنفرانس فقه، قانون و واقعیت های اجتماعی با عنوان " اصل برائت و قاعده درء؛ ضوابط کیفرزدایی ثبوتی و اثباتی از برخی واقعیت های اجتماعی" با سخنرانی مسعود امامی از پژوهشگران حوزه و دانشگاه و حجت الاسلام والمسلمین دکتر زهروی عضو هیات علمی دانشگاه تهران در موسسه جرم شناسی دانشگاه تهران برگزار شد.

به گزارش روابط عمومی، آقای امامی در این پیش نشست خاطرنشان کرد: اصل برائت و قاعده درء دو اصل مهم در فقه و حقوق کیفری در جهت جرم زدائی و کیفر زدائی می‌باشند. در اصل سی و هفتم قانون اساسی آمده است: «اصل برائت است و هیچکس از نظر قانون مجرم شناخته نمی شود، مگر اینکه جرم او در دادگاه صالح ثابت گردد.». مبحث ششم در کتاب کلیات قانون مجازات اسلامی و ماده 218 این قانون مربوط به إعمال قاعده درء است.

وی بیان داشت: اصل برائت از اصول عملیه است که در ظرف شک به حکم واقعی جاری هستند و در واقع یکی از مصادیق اصل عدم است و اصل عدم یک اصل عقلی است و مفاد آن حكم به نبودن امرى مى‌باشد كه وجود فعلى آن مورد ترديد است، بدون آنكه حالت سابق آن در نظر گرفته شود.

وی خاطرنشان کرد: قاعده درء مستند به روایت «ادرءوا الحدود بالشبهات» است و مفاد آن این است که هر گاه وقوع جرم يا انتساب آن به متهم و يا مسئوليت و استحقاق مجازات وى، به جهتى محل ترديد و مشكوك باشد (خواه شک مجرای اصول عملیه باشد یا خیر) به موجب اين قاعده بايستى جرم و مجازات را منتفى دانست.

اصل برائت ضابطه ای همیشگی و یکسان در اجرا است و در همه امور کیفری و حقوقی جاری است، اما قاعده درء وابسته به نوع جرم و مجازات و شرایط متفاوت است و در همه امور کیفری جاری نیست.

امامی خاطرنشان کرد: قاعده درء به کلیت آن پذیرفته نیست و نباید در اجرای آن راه افراط را در پیش گرفت. این قاعده یک قاعده عقلائی است و بسته به شرایط اجرای آن متفاوت است و تحت ضابطه در نمی آید و یک کار قضائی است. یکی از مواردی که قاعده درء جاری نمی شود یا کمتر اجرا می شود حقوق الناس است، خصوصا اگر حقوق عمومی و اجتماعی باشد، زیرا مورد تزاحم حقوق متهم با بزه دیده یا عموم جامعه است و غالبا حق الناس مقدم است. بنابراین در استفاده از قاعده درء قاضی باید آگاهی به موضوع داشته باشد و کیفیت وقوع جرم و شرایط مجرم و بزه دیده را به درستی بشناسد.

این پژوهشگر حوزه و دانشگاه تصریح کرد: با توجه به آنچه گذشت می‌توان به زوایایی از ارتباط اصل برائت و قاعده درء با واقعیت‌اجتماعی پی‌برد. پدیده‌های اجتماعی فراوانی می‌توانند در اجرای این دو اصل تاثیر گذار باشند. این دو اصل نقش مهمی در جهت جرم زدائی و کیفر زدائی دارند. از این رو شناخت درست رفتار متهمان و بستر اجتماعی که آن رفتار در آن واقع شده و نیز محیطی که متهم یا متهمان در آن پرورش یافته‌اند جملگی می‌توانند در جرم انگاری رفتار آنها تاثیر گذار باشند. چه بسا آگاهی از برخی شرایط و واقعیت‌های اجتماعی موجب شود که رفتاری در دائره شبهه حکمیه یا موضوعیه قرار گیرد و مجرای اصل برائت و قاعده درء گردد و هکذا بالعکس.

وی ادامه داد: اجرا و عدم اجرای قاعده درء تاثیر بیشتری از واقعیت‌های اجتماعی می‌پذیرد. قاعده درء با در نظر گرفتن ابعاد مختلف مربوط به جرم، نحوه وقوع آن، مجرم، شرایط اجتماعی او و بازخورد اجرا و عدم اجرای مجازات نسبت به مجرم در جامعه، اجرا می شود. چنانکه گذشت اجرای قاعده درء در جرائم حق الناسی بسیار اندک است، بر خلاف جرائم مربوط به حقوق الهی.

وی بیان داشت:چون اجرای قاعده درء یک امر قضائی است پس بی‌تردید قاضی باید به جوانب مختلف پرونده و شرایط اجتماعی وقوع جرم و شخصیت مجرم و نیز تاثیر اجرا و عدم اجرای مجازات در جامعه اشراف کامل داشته باشد.
حجت الاسلام والمسلمین دکتر زهروی عضو هیات علمی دانشگاه تهران نیز در این نشست طی سخنانی اظهار داشت: در بحث ضابطه مندی کیفرزدایی ثبوتی یا اثباتی از برخی واقعیت های اجتماعی سه موضوع باید مشخص باشد : تفکیک ثبوت از اثبات، تفکیک قاعده از اصل و تفکیک کیفر زدایی از جرم زدایی ؛ خلط هریک از این سه ساحت موجب سوء استفاده از ابزارهای فقهی بالاخص قاعده درء و اصل برائت می شود و حقوق کیفری اسلام را نیز بی جهت به نقض حریم خصوصی متهم می نماید .
در این بحث تلاش می شود ضمن تبیین تفکیک های سه گانه فوق ضابطه دقیق دو ابزار مهم کیفرزدایی در فقه و قانون کنونی ایران ملاحظه شود و بیان گردد که این دو ابزار هرکدام ساحت کیفرزدایی مشخصی را دارند که هرگز هیچیک از انها منجر به کیفردایی ثبوتی یا جرم زدایی از جرائم منحصر بفرد حقوق کیفری اسلام که از منظر حقوق کیفری غربی اخلاقی اند نخواهند شد بگونه ای که جرائمی همچون لواط و مساحقه بغیر عنف، ارتداد ؛شرب خمر و...مستغنی از جرم زدایی هستند زیرا حریم خصوصی اشخاص با عنایت به منع تجسس به خوبی محفوظ می ماند و نمی توان با تعریفی ناصحیح از حریم خصوصی مانع جرم انگاری در قلمرو رابطه انسان با خالق یا خود یا دیگری درحال رضایتش گردید و این هرگز به معنای گسترش حوزه حقوق به قلمرو اخلاق نیست زیرا اخلاقی فرض نمودن این جرائم مسلم حقوق کیفری اسلام ناشی از خلط ساحت حریم خصوصی از ثبوت به اثبات است .
گزارش کامل در ویژه نامه کنفرانس ارائه خواهد شد.

 

گزارش نهايي علمي حلقات

کتابشناخت

مصاحبه هاي علمي